Strona poświęcona tematyce historycznej od starożytności do współczesności.
Boks reklamowy
WOJNA KRYMSKA 1853-1856
» Napisane przez gubernator dnia sierpień 28 2013, Kategoria: Historia XIX wieku , 0 komentarzy , 5237 czytań , Drukuj

upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2e/Panorama_dentro.JPG/280px-Panorama_dentro.JPG

W pracy próbuję omówić genezę konfliktu wschodniego, działania dyplomatyczne prowadzące do jego wybuchu, a także przebieg operacji militarnych.

GENEZA KONFLIKTU:
1 stycznia 1822 r. Zgromadzenie Narodowe w Epidauros ogłosiło niepodległość Grecji pod suwerenną władzą narodu greckiego i zatwierdziło demokratyczną konstytucję. Rzeź Greków dokonana przez Turków w Konstantynopolu, na Krecie, Cyprze i Chios (1821) poruszyła opinię publiczną w Europie, a zdobycie przez Ibrahima Paszę, po bohaterskiej obronie, twierdzy Missolungi i rzeź jej mieszkańców (1826) wzburzyły Europę i spowodowały przychylny stosunek mocarstw do powstania greckiego. Władcy i rządy Wielkiej Brytanii, Francji i Rosji wstrząśnięte doniesieniami o tureckich okrucieństwach i znajdujące się pod presją własnych społeczeństw, w lipcu 1827 r. podpisały w Londynie porozumienie mające na celu przywrócenie spokoju na Bałkanach, a Grecji przynieść szeroką autonomię. Spodziewano się, że sułtan, przestraszony powstaniem koalicji wielkich mocarstw i groźbą wybuchu wojny z największymi europejskimi potęgami, szybko spełni ich żądania. Kierując się takimi przesłankami połączone eskadry: rosyjska, angielska i francuska zablokowały flotę turecko- egipską w zatoce Navarino. W atmosferze szybko rosnącego napięcia sytuacja wymknęła się spod kontroli. Dnia 20 października 1827 r. z któregoś z egipskich okrętów padła pierwsza salwa. Rozpoczęła się chaotyczna bitwa, w której flota turecko- egipska poniosła druzgocącą klęskę. ,, W Rosji konflikt z Turcją przyjęto z mocną nadzieją na zwycięstwo. Przyrównywano go do wojny między starożytnym Rzymem a Kartaginą, w której ostatnia uległa całkowitemu zniszczeniu. W Rzymie widziano Rosję, w Kartaginie Turcję".

Latem 1829 r. rosyjscy żołnierze zajęli Adrianopol i wymusili na Turcji zawarcie pokoju. Musiała ona uznać niepodległość Grecji oraz zrzec się terenów na wybrzeżach Kaukazu i wschodniej Armenii. Późną jesienią roku 1831 Mikołaj I ponownie skupił zainteresowanie tureckim państwem, które znalazło się w konflikcie ze swoim lennikiem, Egiptem. Inteligentny i energiczny władca Egiptu Muhammad Ali gardził sułtanem, kiedyś publicznie stwierdził ,, sułtan jest błaznem i bałwanem, ale Bóg dał go nam za nasze grzechy".

Na pomoc najszybciej zareagowała Rosja. Przestraszone takim obrotem spraw Wielka Brytania i Francja zaczęły wywierać naciski na Turcję i Egipt w celu zakończenia konfliktu. Latem 1833 r. pod Stambułem w Unkiar- Iskelesii zawarto układ między Turcją a Rosją. Zamieszczone w nim ustępstwa na rzecz Rosji były spowodowane próbą uratowania tronu przez Mahmuda II (1808-1839). Najważniejszym postulatem było stwierdzenie, że na każde żądanie Rosji cieśniny czarnomorskie zostaną zamknięte dla obcych okrętów wojennych. Traktat ten oburzył europejskie mocarstwa, najgłośniej protestował niechętny wobec Rosji, brytyjski minister spraw zagranicznych Henry John Palmerson. 6 grudnia zwrócił się do Turcji, oferując brytyjską pomoc, jeśli będzie chciała zerwać z Mikołajem I. Spotkał się on z odmowną odpowiedzią. Sułtan nie miał zamiaru ryzykowania wojny z Rosją. Od tego wydarzenia Wielka Brytania postawiła sobie za priorytet nie dopuścić do osłabienia Turcji.

Wiosną 1844 r. car Mikołaj I odwiedził Londyn z inicjatywą wspólnego sojuszu rosyjsko-angielskiego. Jego celem byłoby uzyskanie korzyści terytorialnych względem Turcji. W rzeczywistości odwiedzając Londyn, Mikołaj I nie uzyskał porozumienia z Wielka Brytanią, lecz swoją postawą zaalarmował angielski rząd o nadchodzącym konflikcie. Rząd Brytyjczyków delikatnie ostrzegał cara przed radykalnymi rozwiązaniami. Brytyjski ambasador w Petersburgu stwierdził ,, Turcji nie jest potrzebny chirurg lecz lekarz".

W międzyczasie we Francji doszło do powierzchownych zmian, wybuchła kolejna rewolucja narodowa. Zdetronizowano Filipa Ludwika, a na czele republiki stanął prezydent Ludwik Napoleon Bonaparte, który następnie 2 grudnia 1852 po plebiscycie koronował się na cesarza. W opinii Mikołaja I był on kolejnym awanturnikiem i uzurpatorem. Car odnosił się do nowego cesarza francuskiego z pogardą. Odmówił on zastosowania zwyczajowo przyjętego między władcami tytułu "Mój Bracie" zastępując go protekcjonalnym "Mój Przyjacielu". Mikołaj I na początku 1853 r. był przekonany, że europejskie państwa skorzystają na upadku Turcji. Postrzegał zbliżający się konflikt jako sprawiedliwą wojnę z niewiernymi. W lutym tego roku car skierował ultimatum do sułtana Abdulmecida I (1839-1861) w sprawie przekazania pod jego opiekę wszystkich prawosławnych obywateli w Imperium Osmańskim. Abdulmecid mający poparcie w Anglii i Francji odrzucił postulaty cara. W tej sytuacji Mikołaj I wydał rozkazy zajęcia Mołdawii i Wołoszczyzny. Nie wypowiedział jeszcze wojny Turcji, traktując działania swoich wojsk jako środek nacisku na sułtana. Rządy Francji i Anglii przygotowywały plany obrony Turcji z ogromnym rozmachem. Zakładano atak na wszystkich morzach oblewających Rosję. Wówczas 16 października 1853 r. Turcja wypowiedziała wojnę Rosji.

DZIAŁANIA ZBROJNE
Wojska tureckie w 1853 r. pod dowództwem Ahmeda- Paszy szykowały się do przekroczenia Kaukazu . Oddziały rosyjskie w tym rejonie były słabo uzbrojone i potrzebowały dodatkowych wojsk do obrony granicy przed wojskami tureckimi. Udało się to dzięki Pawłowi Nachimowiczowi, który jak mało kto dostrzegał możliwości, jakie daje posiadanie nowoczesnej, z rozmachem operującej floty wojennej. W jednym z rozkazów wydanych na początku wojny stwierdził: ,, wyjawię swój pogląd, że w morskim dziele najlepszą taktyką jest mała odległość od nieprzyjaciela i współdziałanie. Zawiadamiam dowódców, że w wypadku spotkania z wrogiem, przewyższającym nasze siły zaatakuję go będąc przekonanym, że każdy z nas spełni swój obowiązek". Na Kaukazie śmiało i sprawnie dowodzone rosyjskie oddziały szybko przejęły inicjatywę. Pod koniec listopada siedmiotysięczny odział rosyjski starł się z dwukrotnie silniejszym przeciwnikiem pod miejscowością Achałcych - klęskę ponieśli Turcy. Natomiast 1 grudnia Rosjanie dowodzeni przez ks. Bebutowa odnieśli zwycięstwo pod Baszkadyklarem. Bardzo dzielnie walczyli także Polacy, służący w tureckiej armii. ,,Wspaniale się bronili i prawie wszyscy zostali zabici". Bitwa ta zakończyła kampanię na Kaukazie w 1853 r. Również z dużym powodzeniem Rosjanie walczyli w Azji Centralnej. Jesienią do emiratów Chiwy, Buchary i Kokanady przybyli posłowie Turcji z propozycją zawarcia sojuszu wspólnej walki z Rosją. Na jawne wystąpienie odważyła się jedynie Kokanda. Lecz stoczona bitwa pod fortem Pietrowskim stała się pogromem wojsk Kokandy i uświadomiła muzułmańskich władców przed pochopnym atakowaniem rosyjskich granic.

30 listopada 1853 r. rosyjski admirał Nachimow wydał bitwę pod Synopą flocie tureckiej dowodzonej przez Omana-Paszę. Zniszczył on w jeden dzień cała flotę turecką nie ponosiwszy wielkich strat. Bitwa pod Synopą stała się ostatnią bitwą morską jakie stoczyły okręty żaglowe. Następne bitwy będą prowadzone przez jednostki korzystające z maszyn parowych, a nie z siły wiatru. Zwycięstwa odniesione przez Rosjan na Morzu Czarnym i Kaukazie wywołały reakcję Persji. Zaproponowała ona sojusz i oddanie jednego korpusu wojska do dyspozycji Rosji. Propozycja ta została odrzucona przez Mikołaja I .Odniesione zwycięstwa zaniepokoiły Francję i Anglię, które wspomagały Turcję finansowo w pierwszym okresie wojny z Rosją. Władca rosyjski nie mógł lekceważyć bardzo prawdopodobnej koalicji turecko- angielsko - francuskiej. Wszystko to skłaniało cara do aktywności dyplomatycznej. Brytyjski ambasador w Petersburgu Seymour mawiał: ,,Mikołaj I wierzy w trzy rzeczy: w swoją armię, lojalność Franciszka Józefa, Fryderyka Wilhelma IV oraz słuszność prowadzonej przez siebie polityki". 12 marca 1844 r. Wielka Brytania z Francją podpisały traktat polityczny z Turcją, a następnie 27-28 marca solidarnie zadeklarowały wspólną wojnę przeciwko Rosji. 23 kwietnia Wielka Brytania, Francja, Austria , Prusy podpisały układ gwarantujący niepodległość Turcji. 12 marca 1854 r. cesarz Napoleon III wydał rozkaz utworzenia tzw. Armii Wschodniej mianując jednocześnie jej naczelnym dowódcą marszałka Saint-Arnauda.

Armia ta została przerzucona nad Dunaj do Dobrudży i po koncentracji w rejonie Warny wraz z wojskami angielskimi miała być użyta w operacji desantowej na Krym. Liczyła ona około 40 000 żołnierzy. Wojska angielskie, które miały współdziałać z Armią Wschodnią pod dowództwem lorda Raglana, liczyły 20 000 żołnierzy. Przeciwko siłom koalicji Rosjanie skoncentrowali na Krymie 45 000 żołnierzy pod dowództwem generała Mienszykowa, z tego około 33 000 znajdowało się na wybrzeżu w rejonie Sewastopola. Napoleon III również naciskał na Austrię aby ta przystąpiła do koalicji przeciwko Rosji. Zagroził on poruszeniem sprawy polskiej oraz wyswobodzenia północnych Włoch i zjednoczenia rozbitych państewek w jeden twór. Rząd Austrii chcąc zachować neutralność w porozumieniu z Anglią i Francją wysunął w sierpniu 1854 r. pod adresem Rosji cztery żądania: zrzeczenie się protektoratu nad księstwami naddunajskimi, swobody żeglugi na Dunaju, rewizji konwencji o cieśninach z 1841 r. oraz zrzeczenie się zadań opieki nad prawosławnymi w Turcji. Aleksander I odmówił przyjęcia ultimatum, więc Austria pod naciskiem sprzymierzonych chciała ogłosić mobilizację wojska, lecz sprzeciwiły się temu Prusy.

14 września 1854 r. rozpoczęła się wielka operacja desantowa, jedna z największych jakie znała historia ówczesnych wojen. Ponieważ cześć sił marszałek Saint-Arnaud pozostawił w regionie Warny, na okręty załadowano ostatecznie 23 000 żołnierzy francuskich, 20 000 tysięcy angielskich i 7000 tureckich. Następnego dnia wojska sprzymierzonych wylądowały bez jakiegokolwiek przeciwdziałania Rosjan w pobliżu Eupatorii. W ten sposób działania wojenne zostały przeniesione na Krym. Po lądowaniu armia sprzymierzonych ruszyła wzdłuż wybrzeża morskiego w kierunku Sewastopola. Armia pod dowództwem Marszałka Saint - Arnaud została zaskoczona przez wojska rosyjskie, które zajęły pozycje obronne nad rzeką Alma, gdzie miała się odbyć pierwsza bitwa. Stosunek sił kształtował się się na korzyść sprzymierzonych. Przeciwko 50 000 armii francusko- angielskiej Rosjanie dysponowali 34 000 żołnierzy. Wojska rosyjskie poniosły porażkę w tej bitwie i wycofały się pod Sewastopol. W tracie tej bitwy ukazana została wyższość uzbrojenia sprzymierzonych przeciwko Rosji. ,,Przewaga wojsk francuskich nad rosyjskimi w natarciu wynikała również z lepszego uzbrojenia. Podczas gdy piechota francuska miała już gwintowane sztucery, piechota rosyjska uzbrojona była w gładkolufowe karabiny o mniejszej donośności".

SEWASTOPOL
Oblężenie Sewastopola rozpoczęło się 1 października 1854 r. Wojska sprzymierzonych zaczęły zajmować pozycje na przedpolach Sewastopola, otaczając miasto półkolem. Sprzymierzeni mogli bezpośrednio po zwycięstwie nad Almą zdobyć bez trudności Sewastopol, ponieważ nie był on jeszcze przygotowany do obrony. Dowództwo nad północną częścią miasta Mienszykow powierzył admirałowi Korniłowowi, nad południową zaś admirałowi Nachimowowi. Natychmiastowo rozpoczęto gorączkowe prace nad umocnieniami fortyfikacji. Budowano bastiony, które połączone system redut i baterii tworzyły ciągłą linię umocnień. Kluczem całej obrony był Kurhan Małachowski. Obok niego bardzo ważne miejsce w systemie fortyfikacji zajmowały reduta selengijska oraz luneta kamczacka. Oblegani starali się przeszkadzać oblegającym w budowaniu umocnień. Rozpoczęło się wzajemnie ostrzeliwanie ogniem artylerii. Nastał czas wojny pozycyjnej.

Odtąd obustronny ostrzał artyleryjski przy jednoczesnym prowadzeniu prac inżynieryjnych, kopaniu rowów, sap paraleli, mających na celu zbliżenie wojsk oblegających do uzyskania najdogodniejszej podstawy wyjściowej do szturmu, trwał z przerwami kilkanaście miesięcy. Była to pierwsza w historii wojna pozycyjna, prowadzona na tak wielką skalę. Okop strzelecki, którego rola i znaczenie wzrastały wraz z postępującym rozwojem techniki wojennej, a zwłaszcza broni palnej. Armia sprzymierzonych była zabezpieczona w zapasy amunicji na 10 dni, dlatego w czasie wojny krymskiej przestawiono fabryki na produkcję wojenną. Było to nowe zjawisko w historii wojen w Europie. W połowie 1855 r. przybyły na Krym francuskie rezerwy oraz 15 tysięczny korpus sardyński. Było to skutkiem przyłączenia Sardynii do koalicji przeciwko Rosji w zamian za obietnicę zjednoczenia Włoch pod jej przewodnictwem. 7 czerwca 1855 r. siły sprzymierzone zdobyły redutę selengijską oraz lunetę kamczacką. Próbowano nawet zastosować broń chemiczną: ,,Generał Pelissier proponował, aby na lunecie kamczackiej, nagromadzić duże ilości suchego drewna , słomy, siana i ponadto 2000 ton węgla oraz 400 ton siarki. Materiały te miały być podpalone przy odpowiednim kierunku wiatru".

W lipcu roku 1855 było już jasne, że Sewastopol długo się nie utrzyma. Dlatego książę Gorczakow za namową cara Aleksandra II (Mikołaj I zmarł w marcu) rozkazał wydanie decydującej bitwy w polu. 4 sierpnia doszło do bitwy nad Czarną Rzeką, była to totalna klęska Rosjan spowodowana złym dowodzeniem. Wybór miejsca na bitwę dokonany przez rosyjskiego dowódcę był najgorszym z możliwych. 8 września został zdobyty Sewastopol. Klęska Rosji była nieunikniona. Rząd brytyjski chciał kontynuować wojnę, aż do ostatecznej klęski Rosji. Napoleon III natomiast planował zmiany terytorialne oraz poruszenie sprawy polskiej oraz włoskiej. W obawie przed tymi planami Fryderyk Wilhelm IV doradził nowemu carowi Aleksandrowi II przyjęcie czterech punktów z 1854 r. Dodatkowo rząd austriacki zagroził interwencją zbrojną, gdyby propozycja ta została odrzucona. Aleksander II uległ presji i 30 marca 1856 r. w Paryżu przyjął propozycję wysuniętą przez rząd austriacki.

Wpływ Wojny Krymskiej na sytuację polityczno -  strategiczną w Europie w XIXw.
Wojna Krymska była jednym z przełomowych wydarzeń w XIX w. Ukazała słabość gospodarczą oraz zły stan wojskowości w Rosji. Znikł dawny kult niezwyciężonej Rosji która potrafiła wygrywać z najlepszymi. Imperium Rosyjskie utraciło zdobycze terytorialne uzyskane w czasie wojny na rzecz Turcji. Jednak najbardziej upokarzającym efektem był zakaz posiadania floty wojennej oraz budowania twierdz na wybrzeżach Morza Czarnego. Rosja została opuszczona przez Austrię oraz Prusy, które swoją pozycję zawdzięczały wcześniejszej rosyjskiej pomocy i wsparciu. Od wojny krymskiej Rosja nie miała chęci wspierania Austrii w jej konfliktach. Od tego momentu spotykają się jedynie po przeciwnych stronach. Zwycięzcy odnieśli wielkie sukcesy w czasie wojny krymskiej. Francja powróciła na arenę międzynarodową jako mocarstwo oraz dla samego władcy Napoleona III Bonaparte dla którego pokonanie Rosjan było zemstą za przegraną kampanie jego wuja Napoleona I. Jednak największym zwycięzcą tej wojny okazałą się Anglia. Nie pozwoliła na zagarnięcie Turcji przez Rosjan, co nie uderzało w handel angielskich kupców. Oraz umacniała swoją pozycję jako mocarstwa morskiego, oddaliła groźbę przyszłej wojny o swoje kolonie na Wschodzie. W 1859 r. Królestwo Sardynii i Francja pobiły Austrię otwierając nowy etap procesu jednoczenia Włoch.

Bibliografia:
1. Michał Klimecki, Krym 1854-1855 ,Bellona, Warszawa 2006.
2. B.Stępkowska-Holzer, Muhammad Ali. Narodziny nowoczesnego państwa egipskiego, Wrocław- Warszawa- Kraków- Gdańsk 1978.
3. A. Liebfeld, Napoleon III, Warszawa 1979.
4. E.W. Tarle, Wojna Krymska, Warszawa 1956, t. 1.
5. M. Heller, Historia imperium rosyjskiego, Warszawa 2002.
6. Janusz Sikorski, Zarys Historii wojskowości powszechnej do końca XIX w., Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowe,j Warszawa 1975.

Autor: Hubert Dęby

Ten artykuł został otagowany
Komentarze
Brak komentarzy. Może czas dodać swój?
Dodaj komentarz
Zaloguj się, aby móc dodać komentarz.
Oceny
Tylko zarejestrowani użytkownicy mogą oceniać zawartość strony
Zaloguj się lub zarejestruj, żeby móc zagłosować.

Brak ocen. Może czas dodać swoją?
Zdjęcia z Galerii
Logowanie
Nazwa użytkownika

Hasło



Nie masz jeszcze konta?
Zarejestruj się

Nie możesz się zalogować?
Poproś o nowe hasło
Facebook Like